Pijnstilling

Pijnstilling:

De behandeling van pijn met pijnstillers of medicijnen gaat vaak volgens de pijnladder van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dit is een stapsgewijze aanpak voor pijnbestrijding met pijnstillers, opgebouwd uit vijf stappen.

 

Stap 1 paracetamol

In het algemeen is de pijnstiller Paracetamol bij acute en chronische pijn de eerste stap. Paracetamol is een zeer effectieve pijnstiller die bij normaal gebruik nauwelijks bijwerkingen geeft. Paracetamol bestrijdt pijn en kan koortsverlagend werken.

Indicaties:

• Koorts en pijn bij griep, verkoudheid, en na vaccinatie
• Hoofdpijn, kiespijn, zenuwpijn, spit, spierpijn en menstruatiepijn
• Tabletten 1000 mg: Lichte tot matige pijn bij artrose van heup of artrose van knie
• Infusievloeistof: bij kortdurende behandeling van matige pijn, met name na operaties en bij koorts indien intraveneuze toediening noodzakelijk is en/of andere toedieningswegen niet mogelijk zijn
• Offlabel: migraine-aanval
• Offlabel: acute faryngotonsillitis

Verkrijgbaar onder de volgende namen:

• Paracetamol
• Panadol
• Sinaspril
• Daro vloeibare paracetamol voor kinderen

Verder zit in de volgende middelen paracetamol, zie voor indicaties en doseringen Farmacotherapeutisch Kompas:

• Paracetamol 500mg/Coffeïne 50mg
• Finimal (paracetamol 500mg/coffeïne 50mg)
• Finimal Zest (paracetamol 500 mg, coffeïne 50 mg, ascorbinezuur (vit. C) 100 mg)
• Panadol plus (paracetamol 500mg/coffeïne 65mg)
• Witte Kruis poeder (paracetamol 500mg/coffeïne 50mg)
• Paracetamol 500mg/Ascorbinezuur 50mg
• Antigrippine poeder (paracetamol 500 mg en ascorbinezuur (vitamine C) 50 mg)
• Antigrippine tablet (paracetamol 250 mg, coffeïne 25 mg, ascorbinezuur (vit. C) 25 mg)
• Citosan (paracetamol 500 mg en ascorbinezuur (vitamine C) 50 mg)
• Hot Coldrex (paracetamol 500 mg en ascorbinezuur (vitamine C) 30 mg)
• Paracetamol/Tramadol (paracetamol 325 mg, tramadol (hydrochloride) 37,5 mg)
• Zaldiar (paracetamol 325 mg, tramadol (hydrochloride) 37,5 mg)
• Paracetamol/Codeïne zetpil (verkrijgbaar in: Paracetamol 250 mg/ codeïnefosfaat 5 mg – paracetamol 500 mg/ codeïnefosfaat 10 mg – paracetamol 500 mg/ codeïnefosfaat 40 mg – paracetamol 1000 mg/ codeïnefosfaat 20 mg – paracetamol 1000 mg/ codeïnefosfaat 60 mg)
• APC (acetylsalicylzuur 250 mg, paracetamol 250 mg, coffeïne 50 mg)
• Excedrin (acetylsalicylzuur 250 mg, paracetamol 250 mg, coffeïne 65 mg)
• Daro Hoofdpijnpoeder (paracetamol 250 mg, propyfenazon 150 mg, coffeïne 46 mg)
• Paradon (paracetamol 250 mg, propyfenazon 150 mg, coffeïne 50 mg)
• Sanalgin (paracetamol 250 mg, propyfenazon 250 mg, coffeïne 46 mg)
• Saridon (paracetamol 250 mg, propyfenazon 150 mg, coffeïne 50 mg)

Dosering kinderen:

Dosering volwassene:

 

Stap 2 NSAIDS

Bij onvoldoende effect van paracetamol zijn NSAID’s de volgende stap. Dit zijn medicijnen met een ontstekingsremmende, koortsverlagende en pijnstillende werking.
Zie voor middelen die niet besproken worden het Farmacotherapeutisch Kompas. De meest voorkomende middelen worden besproken.
Let op: Nooit in combinatie met bloed verdunnende middelen! 

Ibuprofen indicaties:

• Reumatoïde artritis, spondylitis ankylopoetica; degeneratieve gewrichtsaandoeningen
• Extra-articulaire aandoeningen zoals humeroscapulaire periartritis, epicondylitis, tendovaginitis, bursitis, synovitis en tendinitis
• Postoperatieve pijn
• Kiespijn en pijn na tandheelkundige ingrepen
• Primaire dysmenorroe, offlabel: vaginaal bloedverlies
• Symptomatische verlichting van migraine
• Koorts en pijn na vaccinatie
• Koorts en pijn bij griep, verkoudheid
• Oorpijn (bij kinderen)
• Hoofdpijn
• Spierpijn

Verkrijgbaar onder de volgende namen:

• Advil
• Brufen
• Ibuprofen
• Nurofen
• Spidifen

Dosering kinderen:

Dosering volwassene:

Naproxen indicaties:

• Reumatoïde artritis, juveniele idiopathische artritis, spondylitis ankylopoetica en andere inflammatoire gewrichtsaandoeningen
• Artrose en andere degeneratieve gewrichtsaandoeningen
• Acute jichtaanval
• Pijn en zwelling na operatieve ingrepen en tandextracties
• Primaire dysmenorroe
• Koorts
• Offlabel: Aspecifieke lage rugpijn en lumbosacraal radiculair syndroom
• Offlabel: Migraine-aanval
• Offlabel: Vaginaal bloedverlies

Verkrijgbaar onder de volgende namen:

• Naproxen
• Aleve
• Naproxen/Esomeprazol (NSAID met maagbeschermer)

Dosering kinderen:

Dosering volwassenen:

Diclofenac indicaties:

(Na-zout) Volwassenen

• Inflammatoire en degeneratieve vormen van reuma zoals (juveniele) reumatoïde artritis, artrose incl. spondyloartrose
• Periarthritis humeroscapularis
• Acute jichtaanval
• Nierkoliek en galsteenkoliek
• De injectie kan ook worden toegepast als intraveneuze infusie bij intramurale behandeling van matige tot hevige postoperatieve pijn

(Na- en K-zout) Volwassenen en jongeren ≥ 14 jaar

• Pijnlijke postoperatieve en posttraumatische ontsteking en zwelling (bv. tandheelkunde en orthopedie)
• Primaire dysmenorroe
• Met koorts gepaard gaande ziekten, speciaal voor kortstondig gebruik als adjuvans bij de chemotherapie bij infectieziekten met een ontstekingscomponent
• Koorts en pijn bij griep, keelontsteking en verkoudheid en na vaccinatie
• Hoofdpijn, spierpijn en acute lage rugpijn

(Na-zout) Kinderen

• Juveniele idiopatische artritis
• Acute post-operatieve pijn na kleine operatieve ingrepen
• Kortdurende symptomatische behandeling van pijn, gerelateerd aan keel-, neus- of oorontsteking
• (Koorts zonder ontstekingscomponent is geen indicatie)

De retard tabletten zijn niet geschikt voor acute indicaties of wanneer snelle pijnstilling gewenst is.

Verkerijgbaar in de volgende namen:

• Diclofenac
• Diclofenac/misoprostol
• Arthrotec
• Dicloabak (oogdruppel)
• Naclof (oogdruppel
• Cataflam
• Voltaren (Emulgel)
• Voltaren K

 

Dosering kinderen:

Dosering volwassene:

Stap 2, je mag alleen zelfstandig ibuprofen adviseren, overige NSAIDS altijd pas voorschrijven na overleg met een arts of specialist.
Benoem in de registratie altijd met welke arts of specialist het overleg heeft plaatsgevonden. (Let op bloed verdunnende middelen!) 

 

stap 3 Zwakwerkende opioïde

De volgende stap is een zwakwerkende opioïde.

Opioïden zijn zeer sterke pijnstillers die de arts alleen voorschrijft bij hevige pijn. Je kunt een opioïde gebruiken in combinatie met paracetamol of geheel overstappen op opioïde als pijnstiller. De twee meest bekende zwakwerkende opioïden zijn Codeïne en Tramadol.

Codeïne indicaties: 

• Droge hoest bij volwassenen en kinderen ≥ 12 jaar
• Acute matige pijn bij volwassenen en kinderen ≥ 12 jaar, indien andere pijnstillers (zoals paracetamol of ibuprofen) alleen de pijn niet kunnen verlichten.
• Diarree bij volwassenen en kinderen ≥ 12 jaar, na onvoldoende resultaat van loperamide.

Verkrijgbaar onder de volgende namen:

• Codeïne (fosfaat) (Tablet 10 mg, 15 mg, 20 mg, 30 mg)

Verder zit in de volgende middelen codeïne, zie voor indicaties en doseringen Farmacotherapeutisch Kompas:

• Bronchicum Extra Sterk Natterman (Bevat ethanol 10 mg/ml. Bevat tevens per ml: 280 mg honing, 270 mg saccharose en 270 mg glucose)
• Paracetamol/Codeïne zetpil (verkrijgbaar in: Paracetamol 250 mg/ codeïnefosfaat 5 mg – paracetamol 500 mg/ codeïnefosfaat 10 mg – paracetamol 500 mg/ codeïnefosfaat 40 mg – paracetamol 1000 mg/ codeïnefosfaat 20 mg – paracetamol 1000 mg/ codeïnefosfaat 60 mg)

Doseringen:

Tramadol indicaties: 

• Acute en chronische, matige tot ernstige pijn.

Verkrijgbaar onder de volgende namen:

• Tramadol (Bruistablet, Capsule, druppelvloeistof, zetpil)
• Tramagetic (Tablet)
• Tramal (Tablet, capsule, druppelvloeistof, injectievloeistof)

Verder zit in de volgende middelen paracetamol, zie voor indicaties en doseringen Farmacotherapeutisch Kompas:

• Zaldiar (paracetamol 325 mg, tramadol (hydrochloride) 37,5 mg)

Dosering kinderen:

Dosering volwassene:

LET OP: 

Ouderen

Oraal: volgens de NHG-Standaard Pijn: begindosering 10 tot 25 mg 1 tot 4 ×/dag, zo nodig langzaam verhogen tot maximaal 100 mg/dag.

Parenteraal > 75 jaar: bij verlengde uitscheiding het toedieningsinterval naar behoefte verlengen.

 

Stap 3 altijd pas voorschrijven na overleg met een arts of specialist.
Benoem in de registratie altijd met welke arts of specialist het overleg heeft plaatsgevonden.  

 

Stap 4 en 5, Sterkwerkende opioïde

De arts is te allen tijde volledig verantwoordelijk voor het starten van stap 4 en 5

Overweeg een sterk werkende opioïde als voorgaande pijnstillers van de pijnladder onvoldoende effect hebben. Een volledig toestandsbeeld en oorzaak/gevolg moeten duidelijk zijn voordat stap 4 ingezet wordt. Tot de sterk werkende opioïden behoren onder andere morfine, oxycodon, en fentanyl. De dosering wordt doorgaans aangepast op basis van het effect. Als de patiënt goed reageert, kan de arts de dosering geleidelijk ophogen om het pijnstillende effect te behouden.

Wanneer orale toediening van opioïden (via de mond) of opioïdepleisters onvoldoende werken, volgt de vijfde stap in pijnstillers. De vijfde stap van de pijnladder is een opioïde-injectie onder de huid of in de aderen. Opioïde-injecties zijn een veelgebruikte manier van pijnbestrijding bij kanker of in de laatste fase van het leven.

Assistenten en verpleegkundigen overleggen altijd met een arts om de dosering te verhogen!

Morfine indicaties:

• Acute hevige pijn, onder andere postoperatief;
• Chronische hevige pijn, met name in het terminale stadium van een ziekte;
• Bij dyspneu en acuut longoedeem ten gevolge van linkerventrikel-decompensatie (asthma cardiale);
• Premedicatie vóór, en als analgeticum tijdens anesthesie;
• Sendolor: hevige acute pijn, kankerpijn en doorbraakpijn bij kanker;
• Offlabel: ernstige dyspneu bij palliatieve patiënten met COPD wanneer luchtwegverwijders en corticosteroïden geen verlichting meer geven;
• Offlabel: acuut coronair syndroom;
• Offlabel: acuut hartfalen.

Morfine is verkrijgbaar onder de volgende (stof)namen:

• Maracex (1 mg morfinehydrochloride komt overeen met 0,76 mg morfine)
• Morfine drank/injectie/zetpil FNA
• Morfine injectie (hydrochloride)
• Morfine tablet (als sulfaat)
• Oramorph (sulfaat)
• Sendolor (hydrochloridetrihydraat)

Oxycodon indicaties:

• Behandeling van hevige pijn die het gebruik van sterk werkende opioïden vereist;
• Hevige post-operatieve pijn;
• Behandeling van matige tot ernstige pijn bij patiënten met kanker.

Oxycodon is verkrijgbaar onder de volgende (stof)namen:

• Oxycodon (hydrochloride) (capsule, drank, injectievloeistof, tablet)
• OxyContin (hydrochloride)
• OxyNorm (hydrochloride)

Fentanyl indicaties: 

• Doorbraakpijn tijdens een onderhoudsbehandeling met opioïden bij chronische kankerpijn;
• Acute en chronische nociceptieve pijn
• Offlabel: acuut coronair syndroom.

Fentanyl is verkrijgbaar onder de volgende (stof)namen:

• Abstral (als citraat)
• Actiq (als citraat)
• Effentora (als citraat)
• Fentanyl tablet
• Instanyl (als citraat)
• Pecfent (als citraat)
• Recivit (als citraat)
• Durogesic
• Fentanyl pleister
• Fentanyl injectie

Zoals je in stap 1,2 en 3 hebt gezien worden daar de doseringen in afbeeldingen weergegeven. Stap 4 en 5 ontbreken deze voor de veiligheid van de zorgprofessional en behandelend arts. 

Als bovengenoemde pijnstillers niet tot het gewenste resultaat leiden, kan een anesthesioloog-pijnspecialist mogelijk verder helpen om de patiënt comfortabel te krijgen.